Mụn cóc có lây không và có tái phát không? – Dr Chubby

Ban đầu chỉ có một nốt mụn cóc nhỏ ở đầu ngón tay, nhưng vài tuần sau bạn phát hiện thêm hai, ba nốt li ti mọc ngay bên cạnh. Có người vừa xử lý xong mụn cũ, tưởng đã hết hẳn thì vài tháng sau lại thấy một nốt khác xuất hiện gần vị trí trước đó. Lúc này, rất nhiều người bắt đầu lo: “Có phải HPV đã chạy vào máu rồi lan khắp cơ thể không?”, “Mụn cóc có lây không?”, “Tại sao lấy hết mụn rồi vẫn mọc lại?”

Thực tế, HPV gây mụn cóc không hoạt động theo cách “chạy trong máu từ tay xuống chân”. Virus này chủ yếu nhiễm và nhân lên trong các tế bào của biểu mô da, đặc biệt bắt đầu từ những tế bào ở lớp đáy biểu bì khi virus có cơ hội đi qua các vi tổn thương trên da. Chu trình nhiễm HPV được xem là chủ yếu xảy ra trong biểu mô, không phải một tình trạng virus lưu hành trong máu.

Vậy mụn cóc lây qua đường nào, HPV thực sự nằm ở đâu và tại sao mụn cóc có thể tái phát sau khi đã điều trị? Dr Chubby sẽ giải thích lần lượt để bạn hiểu đúng.

1. Mụn cóc là gì? Vì sao lại xuất hiện?

Mụn cóc là những tổn thương tăng sinh lành tính trên da do một số type Human Papillomavirus - HPV (virus gây u nhú ở người) gây ra. Mụn có thể xuất hiện ở nhiều vị trí nhưng thường gặp ở bàn tay, ngón tay, quanh móng, bàn chân, đầu gối hoặc những vùng da thường xuyên bị cọ xát hay cạo.

HPV không dễ dàng xuyên qua một hàng rào da hoàn toàn nguyên vẹn. Virus thường cần một cửa ngõ là vết xước, vết nứt hoặc những vi tổn thương rất nhỏ mà mắt thường có thể không nhìn thấy.

Ví dụ:

Cắn hoặc cạy da quanh móng.
Cạo lông khiến da xuất hiện những vi vết xước.
Da khô, nứt.
Da bị trầy do ma sát.
Da ẩm và mềm trong thời gian dài.

Qua những vị trí này, HPV có thể tiếp cận các tế bào sừng ở lớp đáy của biểu bì. Khi tế bào nhiễm virus tiếp tục phân chia và biệt hóa, quá trình tăng sinh tế bào tạo nên tổn thương sần mà chúng ta nhìn thấy bên ngoài là mụn cóc.

Đây cũng là lý do một nốt mụn cóc thường không xuất hiện ngay sau khi bạn vừa tiếp xúc với HPV. Có thể mất nhiều tuần đến nhiều tháng trước khi tổn thương trở nên đủ lớn để nhìn thấy bằng mắt thường.

2. HPV gây mụn cóc nằm trong máu hay ngoài da?

Đây là một trong những hiểu lầm Dr Chubby gặp khá thường xuyên. Khi thấy mụn cóc ban đầu mọc ở tay, sau đó lại thấy thêm nốt ở chân hoặc vị trí khác, nhiều bạn cho rằng HPV đã đi vào máu rồi theo tuần hoàn lan khắp cơ thể. Cách hiểu này là sai rồi nha....

HPV không lưu hành trong máu

Nhiều người lầm tưởng mụn cóc lây lan theo đường máu giống như các bệnh truyền nhiễm toàn thân. Tuy nhiên, cơ chế hoạt động của HPV lại khác hẳn:

Không gây nhiễm trùng máu: HPV gây mụn cóc da chỉ khu trú tại chỗ, không nhân lên trong hệ tuần hoàn và không mượn dòng máu để đi chu du khắp cơ thể.
Vì sao mụn cóc mọc thêm ở chỗ khác? Hiện tượng này chủ yếu do cơ chế tự lây nhiễm (autoinoculation). Khi bạn vô tình cào, gãi, cắn móng tay hoặc dùng chung đồ bấm móng, virus từ nốt mụn cũ sẽ theo tay bám vào các vết xước nhỏ ở vùng da lành và tạo thành nốt mới.

HPV nằm ở đâu trên da?

Nói virus nằm ngoài da cũng rất dễ gây hiểu nhầm rằng chỉ cần rửa xà phòng hay xịt cồn là sạch. Thực tế, vị trí trú ngụ của HPV phức tạp hơn một chút:

Nằm sâu trong tế bào biểu bì: HPV là loại virus ưa biểu mô. Chúng xâm nhập qua những vết xước siêu nhỏ để tiến sâu vào lớp đáy của biểu bì da, sau đó sống và nhân lên cùng với sự phát triển của các tế bào da.
Không thể rửa trôi: Do virus nằm bên trong cấu trúc tế bào biểu bì, các biện pháp làm sạch bề mặt như rửa tay hay sát khuẩn ngoài da chỉ giúp hạn chế lây lan, chứ không thể tiêu diệt tận gốc nốt mụn cóc đã hình thành.

Hiểu đúng vị trí của virus sẽ giúp bạn bớt hoang mang, đồng thời từ bỏ thói quen cạy gãi khiến mụn cóc dễ lây lan rộng hơn.

3. Nếu HPV không chạy trong máu, tại sao mụn cóc lại lây lan?

Câu trả lời nằm ở tiếp xúc và tự lây nhiễm. Virus có thể truyền từ người này sang người khác, đồng thời cũng có thể lan từ vị trí này sang vị trí khác trên chính cơ thể người đang có mụn. Có một số con đường thường gặp như:

Nếu bạn chạm vào mụn cóc rồi tiếp tục chạm vào vùng da đang có vết xước hoặc vi tổn thương, HPV có cơ hội tiếp xúc với những tế bào mà virus có thể xâm nhập.
Những hành động như cạy, gãi, cắn vùng da quanh mụn, tự cắt,.... vừa có thể làm virus phát tán khỏi vùng tổn thương, vừa tạo thêm các vi vết xước trên vùng da xung quanh.

Bạn có thể hình dung đơn giản: 1 nốt mụn → cạy/gãi → HPV dính vào tay hoặc vùng da bên cạnh → gặp da đang trầy xước → virus có cơ hội xâm nhập → sau một thời gian xuất hiện thêm nốt mới.

HPV gây mụn cóc cũng có thể truyền qua vật dụng hoặc bề mặt đã nhiễm virus như khăn, dao cạo, dụng cụ cắt móng, tất, giày, khu vực hồ bơi hoặc phòng tắm chung,...

Lưu ý khả năng lây cao hơn khi da đang ướt hoặc bị tổn thương. Và các thành viên trong gia đình không nên dùng chung khăn, dao cạo, dụng cụ cắt móng hoặc vật dụng cá nhân khi có người đang bị mụn cóc nhé

4. Mụn cóc có lây từ người này sang người khác không?

Có. Mụn cóc có thể lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, có khả năng lây thì không có nghĩa cứ chạm vào người bị mụn cóc là bạn chắc chắn sẽ bị. Khả năng HPV gây được nhiễm trùng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là tình trạng hàng rào bảo vệ da.

Virus dễ có cơ hội xâm nhập hơn khi:

Da đang có vết cắt hoặc trầy.
Da bị khô, nứt.
Da bị mềm do ngâm nước lâu.
Thường xuyên cắn móng hoặc cạy da quanh móng.
Cạo qua vùng da có mụn.
Dùng chung vật dụng cá nhân.
Tiếp xúc lặp lại với vùng da có HPV.
Hệ miễn dịch đang suy giảm.

5. Vì sao mụn cóc đã hết lại mọc lại?

Khi một nốt mụn vừa hết nhưng vài tuần hoặc vài tháng sau lại xuất hiện mụn gần vị trí cũ, có ít nhất ba khả năng cần nghĩ đến.

Còn tế bào nhiễm HPV ở mức vi thể

Phần mụn chúng ta nhìn thấy bằng mắt thường chỉ là phần tổn thương đã phát triển đủ lớn. Xung quanh đó có thể tồn tại nhiễm HPV dưới lâm sàng, nghĩa là vùng da đã có tế bào nhiễm virus nhưng chưa hình thành một nốt mụn rõ ràng để chúng ta nhìn thấy.

Hướng dẫn điều trị mụn cóc da năm 2022 cũng nhấn mạnh mục tiêu điều trị không chỉ là loại bỏ tổn thương nhìn thấy mà còn cần kiểm soát vùng nhiễm dưới lâm sàng quanh mụn nhằm giảm nguy cơ tái phát.

Vì vậy, nốt mụn nhìn thấy đã biến mất chưa chắc đồng nghĩa mọi tế bào nhiễm HPV xung quanh đều đã được loại bỏ ngay lập tức.

HPV đã tự lây sang vùng da bên cạnh từ trước

Một tình huống khác là mụn mới thực ra không phải vừa mới nhiễm. Trong thời gian nốt mụn cũ còn tồn tại, bạn có thể đã cạy, cắn, cào hoặc chạm vào nó rồi đưa HPV sang vùng da kế bên.

Do mụn cóc có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng mới xuất hiện sau khi tiếp xúc với virus, nên đến khi mụn mới hiện ra, nốt cũ có thể đã được điều trị từ lâu.

Bị nhiễm HPV lại

Một nốt mụn xuất hiện sau điều trị cũng có thể do bạn tiếp xúc và nhiễm HPV trở lại. Nguồn virus có thể đến từ:

Một nốt mụn khác trên chính cơ thể.
Người khác đang có mụn cóc.
Vật dụng dùng chung.
Bề mặt có HPV.

Do đó, không phải tất cả trường hợp mụn xuất hiện lại đều có thể khẳng định là “virus cũ tái hoạt động”.

6. Làm sao để mụn cóc không lây lan và hạn chế tái phát?

Thực tế chưa có phương pháp nào cam kết ngăn mụn cóc tái phát 100%, bởi virus HPV có thể tiềm ẩn khá dai dẳng. Dù vậy, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát, giảm thiểu tối đa nguy cơ mụn nhảy sang vùng da khác bằng những thói quen bảo vệ rất dễ thực hiện hàng ngày:

Tuyệt đối không cạy gãi, cắt xén hay cố đào chân mụn: Nhiều người lầm tưởng mụn cóc có chân rễ ăn sâu vào da nên cố dùng kềm, kéo khoét cho bằng sạch. Cách này cực kỳ nguy hiểm, vừa gây chảy máu, nhiễm trùng, lại vừa tạo điều kiện cho HPV tràn sang các vùng da lành kế bên.
Rửa tay sạch sẽ và không dùng chung đồ cá nhân: Hãy tạo thói quen rửa tay ngay sau mỗi lần chạm hay bôi thuốc lên nốt mụn. Bên cạnh đó, tuyệt đối không dùng chung khăn lau, bấm móng tay, dao cạo hay giày tất với người khác. Nếu từng dùng đá mài hoặc giũa da cho vùng mụn cóc, đừng bao giờ dùng lại trên vùng da lành.
Hạn chế cạo lông và che chắn khi cần: Việc cạo râu hay cạo lông trực tiếp qua nốt mụn tạo ra hàng loạt vết xước siêu nhỏ, khiến virus lây lan thành vệt. Với các vị trí dễ cọ xát hoặc tiếp xúc môi trường ngoài, bạn có thể băng nhẹ lại để bảo vệ tổn thương.

Bên cạnh thói quen vệ sinh, điều cốt lõi vẫn là xử lý đúng cách và kiên trì. Thay vì tìm đến các mẹo dân gian gây bỏng rát hay để lại sẹo lõm, việc lựa chọn giải pháp bôi ngoài da chuyên biệt, an toàn sẽ giúp gom khô và làm rụng nốt sùi êm dịu hơn.

Nếu đang đối mặt với mụn cóc thông thường hoặc mụn cóc phẳng ở tay chân, bạn có thể tham khảo Gel chấm mụn cóc Neat Feat Natural Willow Wart 10g với cơ chế bạt sừng tự nhiên, hỗ trợ làm teo nốt mụn nhẹ nhàng mà không gây tổn thương lan rộng.

Ngoài ra bạn có thể sử dụng kết hợp với Bút xử lý chai chân Neat Feat Corn-X Corn Pen sẽ giúp làm mềm và loại bỏ lớp sừng chuẩn xác tại đúng điểm cần xử lý mà không làm ảnh hưởng vùng da xung quanh.

7. Các câu hỏi thường gặp khi bị mụn cóc

HPV gây mụn cóc có nằm trong máu không?

Không theo cơ chế virus lưu hành trong máu. HPV gây mụn cóc chủ yếu nhiễm các tế bào biểu mô da và chu trình sống của virus diễn ra trong biểu mô. Vì vậy, không nên hiểu mụn cóc mọc ở nhiều vị trí là do “HPV chạy theo máu”.

Mụn cóc có thể mọc từ tay sang chân không?

Có thể xuất hiện mụn ở nhiều vị trí, nhưng không phải vì HPV chạy từ tay xuống chân theo đường máu. Virus có thể được đưa sang vùng khác thông qua tay, cào gãi, dụng cụ hoặc những hình thức tiếp xúc khác.

Cắt hết chân mụn cóc có ngăn tái phát không?

Không nên hiểu mụn cóc giống một cái cây có “rễ” cắm sâu dưới da rồi chỉ cần đào hết rễ là khỏi. Tự cắt hoặc đào mụn có thể gây tổn thương, chảy máu, nhiễm trùng và tăng nguy cơ đưa HPV sang vùng da khác.

Kết luận

HPV gây mụn cóc chủ yếu nhiễm và tồn tại trong lớp biểu bì của da, không phải virus lưu hành trong máu để chạy từ vị trí này sang vị trí khác. Mụn cóc có thể lan do tiếp xúc trực tiếp, tự lây trên chính cơ thể hoặc gián tiếp qua vật dụng và bề mặt nhiễm virus. Sau điều trị, mụn cũng có thể xuất hiện trở lại do vùng nhiễm vi thể còn sót, HPV đã được đưa sang vùng da khác từ trước hoặc do một lần nhiễm mới. Vì vậy, thay vì tự cắt, cạy hoặc cố “đào chân mụn”, điều quan trọng hơn là xử lý tổn thương đúng cách, hạn chế làm tổn thương vùng da xung quanh và chủ động ngăn HPV lan sang vị trí khác.